Вокладка

Анатацыя

Кніга складаецца з артыкулаў, якія Алена Ляшкевіч, кандыдат філалагічных навук у галіне фалькларыстыкі, напісала, працуючы як журналістка ў 2014–2021 гг. З гэтых навукова-папулярных тэкстаў чытач атрымае ўяўленне пра ўсё гадавое кола ў беларускай традыцыйнай культуры. Пад адной вокладкай сабраныя нарысы пра свята, якія пісаліся са зваротам да вялікага кола навуковай літаратуры і палявых матэрыялаў, а таксама рэпартажы з выездаў на святкаванні ў асобныя вёскі. У некаторых тэкстах ідзе гаворка не толькі пра беларускую культуру. Абрады разглядаюцца на агульнаеўрапейскім фоне. Некалькі тэкстаў прысвечаны параўнанню беларускіх і польскіх свят.

У кнізе змешчана амаль 400 экспедыцыйных фотаздымкаў Алены Ляшкевіч. Гэта не фотаальбом, здымкі ілюструюць тэксты. Кніга таксама аздоблена малюнкамі Рамана Плавінскага.

Для шырокага кола аматараў народнай культуры.

Змест

Ад аўтаркі.........................................................................................6 КАЛЯДЫ...................................................................................10

Калядаванне: жывая каштоўнасць Беларусі.........................10

Тры нечаканыя факты пра Каляды........................................12

Шчадраванне ў Дзятлавічах Лунінецкага раёна ..................16

Шчодрык у Перасудавічах, альбо Чаму свойскія куры добра нясуцца ....... 20

Каляда на покуці, а цыганы ў хаце (вёска Віркаў Клічаўскага раёна) ......... 23

Семежаўскія Цары.........................................................................................26

Свяцільнік з гарбуза на Каляды і ў іншыя каляндарныя перыяды.............. 29

Пагарынская Венецыя ды іншыя скарбы палескага Загароддзя................... 33

Каляды ў Мінску: санэпідкантроль, Смерць і Навязлівы менеджар па продажах..................................................................................35

Як паміраў цар Ірад: калядаванне на польскім Расточчы.............................. 38

Чым розняцца кракаўская шопка і беларуская батлейка?.............................. 39

Міліцыянт, Фатограф, Дзед, Цыган. Хто яшчэ абыходзіць двары ў Беларусі і ў Польшчы на Каляды.............................................................................. 42

Дударскі клуб: жэняцца ўсе!.............................................................................. 47

У Мінску зноў ажанілі Цярэшку....................................................................... 50

Каляда на дуб – да наступнага года.................................................................. 52

ГРАМНІЦЫ (СТРЭЧАННЕ) .......................................................................... 91

Стрэчанне з «Палескімі напевамі» (маніторынг элемента НКС).................. 91

Спадчыне аптымізацыя не перашкода? .......................... 94

МАСЛЕНІЦА .................................................................................................98

Масленіца-палізуха сыр і масла палізала ...........................98

Масленіца на Тураўшчыне...........................................................................102

Масленічны тыдзень у Гарадоцкім раёне распачаўся абрадам Пахаванне Дзеда (маніторынг элемента НКС).................................................................... 104

Масленічны абрад Лёзненшчыны: калодка ...................... 106

Турпатэнцыял абрадаў: а ці ёсць ён?.................................107

Як экалагічна адсвяткаваць Масленіцу .............................109

 ДАБРАВЕШЧАННЕ............................................................. 126

На Благавешчанне дзеўка косу не пляце, птушка гнязда не ўе .................... 126 ВЯЛІКДЗЕНЬ........................................................................ 129

Велікодныя і перадвелікодныя традыцыі беларусаў ..................................... 129

Булкі, яйкі і вербачкі: як экалагічна падрыхтавацца да Вялікадня.............. 132

Валачобнікі з неперакладзенага рамана........................... 136

Валачобнікі ў каталіцкай вёсцы Танявічы Шчучынскага раёна................... 140

Абрад Сула ў вёсцы Маркавічы......................................... 141

ЮР’Я..................................................................................... 168

Паганскія і хрысціянскія традыцыі ў двух святах Юр’я за адзін сезон....... 168

Юр’я ў вёсцы Ахонава Дзятлаўскага раёна (маніторынг элемента НКС).... 171

Што не прапусціць журналістам: Абрад Юр’я ў Пагосце.............................. 174

У Любанскім раёне рэканструявалі абрад Юр’я ............................................. 176 МІКОЛА................................................................................. 202

«Юрка з Міколкай»............................................................................. 202

Як беларусы святкуюць дзень Міколы............................... 204 УШЭСЦЕ.............................................................................. 210

Як цяпер выглядае абрад, што зʼявіўся з міфа індаеўрапейцаў пра стрэлы Бога-Грымотніка............................................................................ 210

ТРОЙЦА І РУСАЛЛЕ.............................................................................. 217

Тройца: Лес прыйшоў на свята........................................... 217

Што такое траецкі Куст і нашто яго водзяць...................... 219

Русалле ў Любанскім раёне ............................................... 221

КУПАЛЛЕ ............................................................................. 248

Чаго асцерагацца і што шукаць у купальскую ноч ............ 248

Міфы пра «эратычнае свята Купалле» і ці варта іх трансляваць у СМІ...... 252

«Драўлянае ламачча – у вогнішча!»: Як адсвяткаваць Купалле без шкоды для прыроды ..................................... 256

Купалле і масавая культура ............................................... 258

ДЗЕНЬ СВЯТОГА ПЯТРА.................................................... 262

Дзень святога Пятра і легенда пра матрыярхат ............... 262

Лета заканчвацца: прыйшоў Пятрок – апаў лісток............ 265 СПАС.................................................................................... 269

Прыйшоў Спас – пайшло лета ад нас ............................... 269

Экалогія, традыцыі ці рэлігія: што пераможа на Блакітнай крыніцы? ....... 271

СВЯТЫ КАНЦА ЛЕТА.......................................................... 284

Дажынкі па-падляску .......................................................... 284

Успенне – цягні бульбу за карэнне...................................... 299

ВОСЕНЬСКІЯ СВЯТЫ ......................................................... 308

Багач і дзень восеньскага раўнадзенства .......................... 308 Прыйшла Пакрова, пытае, ці да зімы гатова ..................... 312

Марцінаў дзень – забыты прысвятак ................................. 315 ДЗЯДЫ................................................................................... 321

Штучныя кветкі на могілках: чаму пластык стаў традыцыяй?.................... 321

Звычай пры́клады на Міхайлаўскія Дзяды...................................................... 325

СВЯЧНЫЯ АБРАДЫ................................................................................ 332

Перанос траецкай свячы ў вёсцы Навінкі Калінкавіцкага раёна (маніторынг элемента НКС)..................................... 332

Ушанаванне свячы на Ушэсце ў вёсцы Пералёўка Веткаўскага раёна ........ 333

Перанос свячы на Ушэсце і ў дзень абраза Маці Божай Казанскай (4 лістапада) у вёсцы Наваселле Бярэзінскага раёна ............................................. 334

Перанос міхайлаўскай свячы ў вёсцы Вяляцічы Барысаўскага раёна ......... 339

Перанос варварынскай свячы ў вёсцы Басценавічы Мсціслаўскага раёна (маніторынг элемента НКС)....................................................................................... 345

Перанос свячы на Міколу зімовага ў Новай Слабодцы Клічаўскага раёна .................................................................347

ВЯЛІКАЯ ВЯСЕЛЬНІЦА ....................................................... 368

Рытуальнае пераапрананне на вяселлі.............................. 368

Рытуальныя бясчынствы на вяселлі і падчас каляндарных святаў ............. 374

Ёлка ў сямейных і каляндарных абрадах......................................................... 375

Магія вясельнага вянка ....................................................... 379

У госці да цешчы: на пярэзвы і бліны ................................. 385

Як маладая канчаткова станавілася жонкай: цэлы год .... 388

ПРА ЎВЕСЬ КАЛЯНДАР............................................................................. 401

Прошчы – перажыткі паганства? ........................................ 401

Альтэрнатыўнае жыццё каляндарных абрадаў.................. 406

СПІС ВЫКАРЫСТАНЫХ КРЫНІЦ....................................... 412 

Звязаныя лакацыі

Гэта кэшаваныя старонка. Апошняя сінхранізацыя з базай - 16.07.2022 17:25:34

Маеце пытанне ці заўвагу? Напішыце ў каментары. Звяртаем увагу, што каментары са спасылкамі і ад неаўтарызаваных аўтараў прэмадэруюцца.

Відэакурсы па этнаграфіі

Самы час вучыцца анлайн! Нашы відэакурсы размешчаны на адукацыйнай платформе Stepik.org і акрамя відэа утрымліваюць праверачныя тэсты для самакантролю.

Запісацца

Выкладчык: Уладзімір Лобач

Аб’ём: 70 урокаў, 14 гадзін відэа, 127 тэставых пытанняў

Курс прапануе паглыбленае азнаямленне з этнічнай гісторыяй і этнакультурнай спецыфікай Беларусі. Прадстаўлены лекцыі па раздзелах і тэмах вучэбнай праграмы "Этнаграфія Беларусі", якая выкладаецца аўтарам у Полацкім дзяржаўным універсітэце.

Запісацца

Выкладчык: Зміцер Скварчэўскі

Аб’ём: 13 урокаў, 2 гадзіны відэа, 100 тэставых пытанняў

Сярод разнастайных аспектаў беларускай міфалогіі, прадметам курсу абраны персанажны код: боствы, духі, дэманічныя істоты, героі і т.п.