Поўная назва (для бібліяграфій)

Кузняцова В. Беларускі сібірскі запіс казкі пра Марка Багатага (AaTh 930) і ўсходнеславянскія разнавіднасці гэтага сюжэта // Беларускі фальклор : Матэрыялы і даследаванні : зб. навук. прац. – Вып. 5. – Мінск : Бел. навука, 2018. С. 105-118.

Title (EN)

BELARUSIAN SIBIRIAN TEXT OF A FOLKTALE ABOUT MARKO RICH (AATH 930) AND EAST SLAVIC VERSIONS OF THIS PLOT

Гады публікацыі

Звязаныя лакацыі

Тэмы

Аннотация

Народные рассказы о Марко Богатом – богачу предсказано, что его наследником и зятем
станет сын бедняка; богач безуспешно пытается его погубить; предсказание сбывается –
принадлежат к числу популярных в фольклоре (АaТh 930; СУС 930=461). Подобные повествования в восточнославянской фольклорной традиции многоэпизодны. Начальный фрагмент славянских народных рассказов о Марко Богатом известен как «легенда о Христе в гостях у мужика» (в дом богача приходит Христос в образе нищего; он не узнан и изгнан, определяет новорожденному мальчику из бедной семьи судьбу – унаследовать богатства Марко). При сравнении вариантов этого эпизода в рассказах о Марко Богатом с другими формами славянских повествований о судьбе обнаруживается, что источник этого мотива в легендах восходит к народным верованиям славян в предопределение судьбы и связан с представлениями
о сýденицах – мифологических существах женского пола, определяющих судьбу ребенка при его рождении. За фрагментом с «легендой о Христе» следуют эпизоды с рассказами о попытках Марко погубить ребенка, которому предсказано стать нежеланным для него наследником.
В зависимости от того, как сочетаются эти эпизоды в текстах, выделятся две разновидности сюжета о Марко Богатом: 1) легендарная разновидность «От судьбы не уйдешь»; 2) разновидность с эпизодом о путешествии к «царю Змию». В известных нам белорусских вариантах представлены обе разновидности сюжета. Выявленная новая белорусская сибирская запись повествования о Марко Богатом публикуется нами по магнитофонной записи из Государственного архива Новосибирской обл. (ГАНО, ф. М. Н. Мельникова). Рассказ записан в 1979 г. от рассказчицы 1894 г. р., уроженки д. Лошницы Минской губ., в Сибири проживает с 1914 г. Этот вариант содержит легендарную разновидность сюжета «От судьбы не уйдешь» – без фрагмента о путешествии к Змею. Все части повествования переданы рассказчицей полно и выразительно. Вместе с известными уже фиксациями этого сюжета публикуемый текст, рассмотренный в контексте восточно- и южнославянских материалов, дополняет и уточняет представления о сюжетном фонде белорусской фольклорной прозы и демонстрирует устойчи-вость традиционной культуры во времени.
Ключевые слова: славянский фольклор, легенды о судьбе, предопределение судьбы, бело-
русские версии и варианты.

Summary

Folk narrations about Marko Rich – to the rich man it is predicted, that his successor and the
son-in-law the son of the poor man becomes; the rich man unsuccessfully tries to ruin him; the prediction
comes true – belong to number popular in folklore (АaТh 930; SUS 930=461). These narrations
include the big number of episodes in the East Slavic Tradition. The initial episode of Slavic folk stories about Marko Rich is known as «a legend about Christ on a visit at a certain man» (Christ as a
beggar comes in the house of the rich man; he’s expelled, decrees fate to the newborn boy from poor
family – to inherit riches Marko). At comparison of variants of an initial episode of folk stories about
Marko with other forms of Slavic narratives concerning fate it is found out, that the source of this motive
in legends goes back to folk beliefs of Slavs in predetermination of fate and is connected to representations
about sudenitsy – the mythological essences determining fate of the child at his birth. After
a fragment with «a legend about Christ» episodes with stories about attempts of Marko to ruin the
child to whom is predicted to become not desired for Marko the successor follow. How these episodes
in texts are combined, two versions of a plot about Marko Rich will be allocated: 1) Legendary version
«From fate you will not leave»; 2) Version with an episode about travel to «king Zmey (a serpent
or a dragon)». In known Belаrusian variants both versions are submitted. The revealed new Siberian
Belаrusian variation of the narration about Marko Rich is published by us under the sound track
from the State Archive of the Novosibirsk Region (coll. M. N. Mel’nikov). The story is recorded in 1979
in the Novosibirsk Region. The narrator (was born in1894) is the native of village Loshnitsy of the
Minsk province, in Siberia lives since 1914. This variant contains a legendary version of a plot «From
fate will not leave», without a fragment about a travel to Zmey. All parts of the folktale are recited
by the narrator full and expressively. Together with the records of this plot known already the published
text considered in a context of the East Slavic and South Slavic material supplements and specifies
representations about the corpus of plots of Belаrusian folk prose and demonstrates the stability
of the traditional culture in the time.
Keywords: Slavic folklore, legends of fate, decree of fate, Belаrusian versions and variants.

Артыкула яшчэ няма ў медыятэцы :(
Гэта кэшаваныя старонка. Апошняя сінхранізацыя з базай - 31.03.2021 19:23:06

Маеце пытанне ці заўвагу? Напішыце ў каментары. Звяртаем увагу, што каментары са спасылкамі і ад неаўтарызаваных аўтараў прэмадэруюцца.

Відэакурсы па этнаграфіі

Самы час вучыцца анлайн! Нашы відэакурсы размешчаны на адукацыйнай платформе Stepik.org і акрамя відэа утрымліваюць праверачныя тэсты для самакантролю.

Запісацца

Выкладчык: Уладзімір Лобач

Аб’ём: 70 урокаў, 14 гадзін відэа, 127 тэставых пытанняў

Курс прапануе паглыбленае азнаямленне з этнічнай гісторыяй і этнакультурнай спецыфікай Беларусі. Прадстаўлены лекцыі па раздзелах і тэмах вучэбнай праграмы "Этнаграфія Беларусі", якая выкладаецца аўтарам у Полацкім дзяржаўным універсітэце.

Запісацца

Выкладчык: Зміцер Скварчэўскі

Аб’ём: 13 урокаў, 2 гадзіны відэа, 100 тэставых пытанняў

Сярод разнастайных аспектаў беларускай міфалогіі, прадметам курсу абраны персанажны код: боствы, духі, дэманічныя істоты, героі і т.п.