:: calculation
2009
Загаловак text
Жаніцьба коміна
Спасылка embed
дасяжна толькі ў поўнай версіі
Дата публікацыі date
16.05.2009
Катэгорыя category
публіцыстыка
Поўны тэкст text

Жаніцьба коміна

  

Жаніцьба коміна (пасвета, лучніка) – сакральны абрад першага восеньскага запальвання святла ў хаце. Комін – прылада для асвятлення сялянскай хаты ў вячэрні час. Гэта конусападобная труба, якая выходзіць вонкі праз столь і дах.

Пад спецыяльнай адтулінай у столі прымацоўвалі вісячы дымаход, які рабілі з дошак, мешкавіны, плялі з лазы, абмазвалі глінай, да яго падвешвалі звычайную патэльню, каганец, ці невялікую металічную рашотку (пасвет, лучнік). На ім гарэла лучына або дробна пасечаныя хваёвыя карэньчыкі, асвятляючы хату.

Абрад бытаваў пераважна на Палессі і прымяркоўваўся да дня Сымона Стоўпніка, 14 верасня (а некалі, магчыма, да дня восеньскага раўнадзенства). Захаваўся ў Столінскім і Жыткавіцкім раёне, у наш час можна назіраць у вёсцы Пагост. Абрад ушанавання коміна адзначае першае пасля летнягя перапынку запальванне лучыны, якое азначае таксама пераход ад пераважна знадворкавых працаў да працаў у хаце. Вядомы запісы Жаніцьбы коміна, прымеркаванага да вясны – да Фамінога тыдня, першага тыдня пасля Вялікадня.

“Жаніха” адмыслова рыхтуюць да абраду: коміна беляць, упрыгожваюць зелянінай: абвязваюць хмелем, стужкамі, новымі ручнікамі, упрыгожваюць кветкамі. Коміна абсыпаюць гарбузікамі, зернем, кладуць пад яго ахвяру – ласункі, у “каганец” падліваюць гарэлку, кідаюць скрылёчкі сала, масла, што можа ўспрымацца як абрад ахвярапрынашэння, адрасатам якога выступае як персаніфікаваны комін, агонь, так і дух, які звязваўся з агнём, печчу. З кім жэніцца комін? Хто кажа – з хатай, печчу, або нават з працай доўгімі зімовымі вечарамі.

Жанчыны водзяць вакол коміна карагод і спяваюць вясельную песню “жаніху”: “Ой прыйшлі ж ночанькі доўгенькія, мы ж цябе кветкамі ўбіралі, бервяночкам, рутай аперазалі”; “нявесце”: “Праца наша дзеўка гарненька, палюбіць коміна радзенька”.

Комін правамерна суаднесці з цэнтральнай восьсю сялянскага мікракосму. У “Жаніцьбе коміна” назіраецца агульнародавы рытуал ушанавання хатняга свяшчэннага агню з праекцыяй на агонь сусвету з магічнай мэтай спрыяння дабрабыту ў хаце, які разумеўся як і парадак у Сусвеце.

Тэксты аўтараства Ірыны Мазюк.

Фотаздымкі былі зробленыя Андрэем Лянкевічам у вёсцы Пагост Жыткавіцкага раёна 10 студзеня 2009 года.

Для budzma.org

СМІ app
Аўтар(ы) app
Звязаныя персаналіі app
Звязаныя калектывы (гурты, установы) app
Карта calculation
Звязаныя лакацыі app
Тэмы app
Гэта кэшаваныя старонка. Апошняя сінхранізацыя з базай - 12.07.2018 19:08:20

Каментары

Будзем радыя заўвагам і ўдакладненням! Але каментары ад ананімаў і каментары са спасылкамі перад публікацыяй праходзяць прэмадэрацыю.