:: calculation
2013
Загаловак text
Маляванка з пасагу
Спасылка embed
Дата публікацыі date
31.08.2013
Катэгорыя category
публіцыстыка
Поўны тэкст text

Маляванка з пасагу

№ 35 (1109) 31.08.2013 - 07.09.2013 г

Вілейка дорыць Мінску рай

“З Вілейкі з любоўю” — пад такой назвай Гарадская мастацкая галерэя твораў Леаніда Шчамялёва анансуе выстаўку работ народных майстроў з фондаў Вілейскага краязнаўчага музея. Беларускія маляваныя дываны, маляванкі на шкле, размаляваныя макаткі (невялікія малюнкі на тканіне, якія выкарыстоўваліся для ўпрыгожання ў чырвоным кутку вясковай хаты) ды іншыя атрыбуты вясковага побыту 1-й паловы ХХ стагоддзя складуць экспазіцыю, што пройдзе пад дэвізам “Рэгіёны — сталіцы” і станецца падарункам мінчанам да Дня горада 14 верасня.

Макатка "Кацяняты ў кошыку" невядомага аўтара.
Вілейскі раён, 1940-я гг.

Слова “любоў” — не выпадковае ў назве. Яно нарадзілася з адчування, якое ўзнікла пры адборы экспанатаў у Вілейцы. Скарбы народнай творчасці з іх шчырымі вобразамі зачаравалі, напоўнілі прастору энергіяй любові, утульнасці. І ў гулкай вясковай цішыні зацікаў насценны гадзіннічак, што адлічвае час у наша мінулае, прасякнутае шчырай верай у светлую будучыню і магчымасць раю на зямлі. Падобнае жывое адчуванне прыгажосці — у гэтых на першы погляд простых, але выразных ды шчырых работах майстроў маляванкі пачатку ХХ стагоддзя, сабраных намаганнямі калег.

Вілейскі музей быў створаны больш за трыццаць гадоў таму, і менавіта тады пачалося фарміраванне яго калекцый, у тым ліку — калекцыі маляванак. У фондах захоўваюцца дываны як невядомых аўтараў, так і майстроў, чые імёны сталі здабыткам інсітнага мастацтва рэгіёна: гэта Іван Занковіч з вёскі Любаўшы, Вольга Мажэйка з вёскі Старынкі, Васіль Дземяшкевіч з вёскі Сіўцы.

— За апошнія тры гады, — распавядае дырэктар Вілейскага краязнаўчага музея Сяргей Ганчар, — калі мы мэтанакіравана ездзілі па вёсках у пошуках прадметаў роспісу, змаглі сфарміраваць калекцыю малюнкаў на шкле і макатак, якая налічвае некалькі дзясяткаў адзінак, што для раённага музея ўнікальна. На вялікі жаль, у савецкі час мастацтвазнаўцы і музейшчыкі практычна не надавалі ўвагі прадметам народнага роспісу па тканіне, цыраце, шкле, бо лічылі іх малакаштоўнымі і адносілі да кітчу. У выніку велізарны пласт народнай культуры быў практычна страчаны. Беззваротна сышоў і той час, калі яшчэ былі жывыя майстры, якія актыўна зараблялі набіванкамі, роспісам па шкле і лёне ажно да 1950-х гг. Мы прыкладаем намаганні, каб ліквідаваць прабел.

Цяпер, калі выязджаеш у экспедыцыі па вёсках і распытваеш пра тое, што, магчыма, яшчэ захавалася з некалі такіх дарагіх сэрцу рэчаў, нязменна чуеш: “Раней такое было ў кожнай хаце, але потым усё павыкідвалі ці здалі “рызнікам”, бо купленае стала маднейшым...”. Але калі ўсё ж такі знаходзіш у доме якой-небудзь бабулі рамку з малюнкам на шкле з падкладкай з фольгі, то не можаш паверыць свайму шчасцю!..

Раскажу адну гісторыю, на мой погляд, вельмі паказальную, з апошніх экспедыцый, калі мы запісвалі фальклор па вёсках. У адной бабулі ўбачылі ў далёкім пакоі над ложкам размаляваны дыван. Яго яркасць і каларыт здзівілі. Калі сталі распытваць пра дыван гаспадыню, то высветлілася, што гэта — ейны пасаг, які ўжо больш за семдзесят гадоў вісіць каля сямейнага ложа. Яна распавяла, як у 1930-я, якраз напярэдадні яе вяселля, у вёску прыйшла жанчына, аднекуль з Віцебшчыны, і для ахвотных стала маляваць на заказ. А паколькі бацька нявесты быў “даволі заможны”, то вылучыў для дачкі не проста льняное палатно, а цэльнатканае ваўнянае. На ім майстрыха і намалявала вянок кветак у абрамленні руж, макаў і зеляніны. На нашу просьбу прадаць маляванку для музея бабуля адказала, што яна для яе вельмі дарагая і цяжка з ёй расстацца. Мы зрабілі фота для архіва музея і з тым з’ехалі.

Праз паўтара года ў музей патэлефанавалі, і на тым канцы дрота пажылы голас спытаў: “Сынок, ці не вы прыязджалі да нас у вёску запісваць песні ды ўсё цікавіліся маляваным дываном, які вісеў каля майго ложка?” Я, вядома, тут жа ўспомніў бабулю, спытаўся пра здароўе... “Састарэла я ўжо зусім, дрэнна бачу, зімую ў дачкі і толькі вясной еду зноў у родную хатку. Дык вось, мае дзеткі ўжо поўныя гаспадары ў хаце, стараюцца навесці парадак, як на дачы: паставілі новыя вокны, абабілі нечым такім жа і хату. Унутры робяць, як у кватэры: ставяць новыя дзверы, клеяць новыя шпалеры. І, нарэшце, вырашылі выкінуць маю маляванку: кажуць, што не пасуе новым шпалерам ды абстаноўцы... Я і ўспомніла пра вас ды вырашыла патэлефанаваць, пакуль жывая, і перадаць у музей дыванок”...

...Выстаўка з Вілейкі ў сталічнай галерэі — магчымасць судакранання з чымсьці сапраўдным, убачыць цяперашняе народнае мастацтва радасці. Сёння такія “прышчэпкі” аўтэнтычнасці, здаецца, становяцца неабходнымі. Для прафесіяналаў экспазіцыя — яшчэ адна магчымасць задумацца аб значнасці інсітнай культуры. А для гледачоў — выдатная магчымасць атрымаць асалоду ад шчырай прыгажосці работ нашых народных майстроў, ці проста ўспомніць казкі дзяцінства…

Крысціна ЛЯДСКАЯ, куратар выстаўкі, старшы навуковы супрацоўнік Гарадской мастацкай галерэі твораў Леаніда Шчамялёва

СМІ app
Звязаныя лакацыі app
Тэмы app
Гэта кэшаваныя старонка. Апошняя сінхранізацыя з базай - 11.09.2018 06:54:31

Каментары

Будзем радыя заўвагам і ўдакладненням! Але каментары ад ананімаў і каментары са спасылкамі перад публікацыяй праходзяць прэмадэрацыю.