:: calculation
2013
Загаловак text
У Вяляцічах перанеслі свячу
Спасылка embed
дасяжна толькі ў поўнай версіі
Дата публікацыі date
30.11.2013
Катэгорыя category
рэпартажы
Поўны тэкст text

У Вяляцічах перанеслі свячу

№ 48 (1122) 30.11.2013 - 06.12.2013 г

21 лістапада, на дзень святога Міхайлы, у вёсцы Вяляцічы Барысаўскага раёна прайшоў абрад пераносу Свячы. Гэты дзень вяскоўцы называюць “сьвятам бажэсьцьвенным”, таму на яго з’язджаюцца ці не ўсе родзічы.

Асноўная абрадная дзея — перанос Міхайлаўскай свячы з хаты ў хату. “Свяча” — гэта комплекс рытуальных прадметаў, што складаецца са свечкі, абраза святога Міхаіла і ручніка, якім накрыты абраз. У апошнія гады да абраднага комплексу дадаўся вялікі драўляны крыж.

Свяча захоўваецца ў адной хаце цягам года, потым яе пераносяць у наступную. Фактычна яна “ходзіць” сёння паміж сямі хат найстарэйшых жыхароў вясковай вуліцы Цэнтральнай. З 2010-га гаспадыня, якая выпраўляе Свячу, загадзя купляе ў царкве тры свечкі. (Даўней іх рабілі самі ўвечары 20 лістапада.) Адна са свечак застаецца ў царкве, другая — у гаспадыні, што выпраўляе Свячу, і трэцяя — у той, якая прымае…

21 лістапада свята распачалося ранішнім набажэнствам у гонар святога Міхайлы. Потым бацюшка Іаан у хаце Ніны Кузмінічны Коба, якая сёлета выпраўляла Свячу, адслужыў малебен. Пасля быў святочны абед з традыцыйнымі абрадавымі стравамі: юшкай, крупеняй і кашай. Сэнсам застолля з’яўляюцца праводзіны Свячы, яе як бы хаваюць, што пацвярджаецца аднолькавасцю абрадавых страў на провады свячы і на Дзяды, памінкі.

Рэгіна Савельеўна Жукоўская, што прымае Свячу, прыспешвае, каб неслі яе хутчэй, сама раней за ўсіх збіраецца дадому: “Свячу сустракаць”. А Ніна Кузмінічна Коба хоча, каб Свяча ў яе пастаяла як мага даўжэй.

Абраз святога Міхаіла пераносіць абавязкова мужчына (гэта можа быць сам гаспадар хаты, ягоны сын ці ўнук), а гаспадыня нясе на падносе, накрытым ручніком, свечку ў слоіку з жытам, бохан хлеба і пляшку гарэлкі. Рэгіна Савельеўна чакае працэсію з тым жа наборам, што і Ніна Кузмінічна.

На двары, дзе прымаюць Свячу, сцеляць дыван. Даўней прастору паміж ганкам і брамай засцілалі даматканым палатном, абавязкова нярэзаным (сцялілі цэлы сувой, які захоўваўся пасля вытыкання). Прыняць абраз павінен мужчына. Калі гаспадар хаты памёр, за яго гэта робіць сын ці ўнук.

Ніна Кузмінічна і Рэгіна Савельеўна мяняюцца хлебам. “Памінальных” абрадных страў на стол ужо не выстаўляюць. Даследчык свячных рытуалаў Гомельшчыны Генадзь Лапацін выказвае думку, што провады Свячы структуруюцца як пахавальны абрад, а перанос і прыняцце ў новай хаце — як вясельны. І сапраўды, для Рэгіны Савельеўны свяча ў хаце — гэта вялікая радасць.

А Ніна Кузмінічна расказвае, што чула ад сваёй маці ды іншых старэйшых людзей, быццам да Другой сусветнай вайны на Вяляціцкіх могілках стаяла царква, якую называлі “Манастырок”. З яе дванаццаць абразоў раздалі па дванаццаці пасёлках, на якія ўмоўна падзяляецца вёска Вяляцічы. Царкву, нібыта, разбурылі камуністы. Пасля вайны з дванаццаці свеч у Вяляцічах засталося толькі дзве: Міхайлаўская і Юр’еўская. Юр’еўская свяча не пераносіцца з 1991 года.

Пад час вайны цягам чатырох гадоў Міхайлаўскую свячу не пераносілі — яна захоўвалася ў адной хаце. Пасля ж традыцыя не перарывалася, адно пераносілі ў прыцемках, бо савецкая ўлада ставілася да народных абрадаў у лепшым выпадку нейтральна. Пасля перабудовы абрад пераносу Свячы зноў сталі праводзіць удзень, як гэта было даўней.

У апошнія гады Мінскі абласны цэнтр народнай творчасці і Барысаўскі раённы цэнтр традыцыйнай культуры вядуць падрыхтоўку дакументаў для надання абраду статуса элемента нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі.

Алена ЛЯШКЕВІЧ, метадыст па этнаграфіі Мінскага абласнога цэнтра народнай творчасці

 

Фота аўтара

СМІ app
Аўтар(ы) app
Карта calculation
Звязаныя лакацыі app
Тэмы app
Гэта кэшаваныя старонка. Апошняя сінхранізацыя з базай - 08.07.2018 12:46:31

Каментары

Будзем радыя заўвагам і ўдакладненням! Але каментары ад ананімаў і каментары са спасылкамі перад публікацыяй праходзяць прэмадэрацыю.