::
2016.06.11 — Няўжо тэндэнцыя на попыт? / Культура — штотыднёвая грамадска-асветнiцкая газета
Загаловак
Няўжо тэндэнцыя на попыт?
Спасылка
Дата публікацыі
11.06.2016
Катэгорыя
рэцэнзіі
Анатацыя

Пяць новых кніг пра традыцыйную культуруЗа апошні час выйшла некалькі кніг па тэматыцы традыцыйнай культуры. “К” пацікавілася ў аўтараў пра чытацкі інтарэс да выданняў этнаграфічнага кірунку.

Поўны тэкст

За апошні час выйшла некалькі кніг па тэматыцы традыцыйнай культуры. “К” пацікавілася ў аўтараў пра чытацкі інтарэс да выданняў этнаграфічнага кірунку.

“Ядраное жыта гаспадара кліча…”: каляндарны год у абрадах і звычаях” Таццяны Валодзінай і Таццяны Кухаронак

Як распавяла “К” Таццяна Валодзіна, кніга з серыі “Традыцыйны лад жыцця” выдавецтва “Беларуская навука” (у ёй таксама выйшлі кнігі Аляксандра Лакоткі "Народнае дойлідства", Яўгена Сахуты "Народнае мастацтва", Сямёна Барыса "Сцежкамі дзядоў: народны побыт беларусаў") пісалася не “з нуля”: аўтары даўно займаюцца каляндарнымі абрадамі, маюць шмат матэрыялаў, сабраных у фальклорна-этнаграфічных экспедыцыях. Даследчыца вылучае найперш адлюстраванне самой канцэпцыі свята, якая значна змянілася ў сучасным грамадстве. Чалавек традыцыйнага ладу жыцця эмацыйна перажываў чаканне і надыход святаў, лічыў час па іх. Пра гэта можна даведацца з успамінаў інфармантаў, прыведзеных у кнізе. Аўтар адзначыла і багаты ілюстрацыйны матэрыял выдання.

“Беларускі танцавальны фальклор. Методыка працы з дзіцячым фальклорным калектывам” Сяргея Выскваркі

Кніга цікавая сваёй практычнай скіраванасцю, тут знойдуць шмат карысных парадаў харэографы. Выданне зроблена па замове Мінскага абласнога цэнтра народнай творчасці і за яго сродкі. Надрукавалі ж усяго 99 асобнікаў. Частку раздалі па раённых метадычных цэнтрах, а тыя размеркавалі па бібліятэках і танцавальных гуртах. Нягледзячы на назву кнігі, аўтар кажа, што яна будзе карыснай і кіраўнікам гуртоў дарослых. Методыка апрабаваная на дзіцячым калектыве “Верабейкі” і на майстар-класах для дарослай аўдыторыі, на летняй школе традыцыйнай культуры “Пятровіца”.

Мэтавай аўдыторыяй выдання Сяргей Выскварка бачыць аматараў традыцыйнай культуры, у тым ліку сяброў шматлікіх этнасуполак па ўсёй Беларусі. Хоць кніга і грунтуецца на матэрыяле з Любаншчыны, успаміны інфармантаў, прыведзеныя там, цікавыя не толькі ў рэгіянальным вымярэнні.

Частка матэрыялу з кнігі ўжо публікавалася раней, для ўкладання аўтару давялося сабраць свае ранейшыя артыкулы і давесці да ладу зацемкі. Некаторыя часткі пісаліся для гэтага выдання.

Работнікам культуры Сяргей Выскварка раіць занатоўваць свае думкі, афармляць у пісьмовай форме вопыт, а потым шукаць грошы на выданне метадычных дапаможнікаў. Пажадана, каб у кнігі было 2 — 3 рэдактары: адзін праверыў бы стылістыку, другі, спецыяліст па тэматыцы тэксту ці ў блізкай галіне, — сэнсавы складнік, трэці вычытаў бы проста тэхнічна.

На пытанне пра піяр аўтар адказаў, што калі кніжка прыстойная, цікавая, актуальная, то разыходзіцца сама. Магчыма, у выпадку з “Беларускім танцавальным фальклорам” спатрэбіцца дадатковы тыраж.

Загадчык аддзела традыцыйнай культуры Мінскага абласнога цэнтра народнай творчасці Вольга Хачкова адзначыла, што кніга стала адным з прадуктаў Года танцу, якім быў абвешчаны ў Мінскай вобласці 2014-ты, разам з абласным святам “Мінская кадрыля”, што прайшло ў Барысаве летась. У Год танцу работнікі культуры вобласці рабілі этнаграфічныя даследаванні, шукалі матэрыял, правялі некалькі семінараў па абмене вопытам у галіне танцавальнага мастацтва. Вольга Хачкова заўважыла: “Калі Год касцюму прайшоў і ў Магілёўскай, і ў Мінскай, і ў Віцебскай вобласці, то Год танцу — наш эксклюзіў”.

“Этнаастраномія” Цімафея Авіліна

Кніга выйшла ў выдавецтве “Тэхналогія” за сродкі аўтара. Утрымлівае палявыя запісы, гістарычныя звесткі, культуралагічны аналіз сюжэтаў, звязаных з астранамічнымі аб’ектамі. У адрозненне ад навукова-папулярных “Ядранога жыта…” і “…Танцавальнага фальклору”, кніга Цімафея Авіліна — цалкам навуковая. Тым не менш, выдадзеная накладам 500 асобнікаў, яна хутка разыходзіцца, хаця каштуе нямала. Выданне можна набыць у краме, але аўтар прадае кнігу і падчас шматлікіх прэзентацый па ўсёй Беларусі: за адну прэзентацыю, як правіла, разыходзіцца каля 5 асобнікаў. Цімафей не ставіць за мэту шырокую рэкламную кампанію, абы хутчэй распрадаць наклад. 100 асобнікаў кнігі ў аўтара адразу выкупіла выдавецтва, само займаючыся іх распаўсюдам. Кнігі Цімафей амаль не дорыць: лічыць, што падораную кнігу чалавек можа ніколі і не пагартаць, а ў тую, за якую заплаціў, прынамсі, зазірне.

Нягледзячы на навуковасць ды “энцыклапедычнасць” выдання, тэкст разлічаны на шырокае кола чытачоў, пачынаючы са школьнага ўзросту. Гэта матэрыял зусім новы для большасці людзей, у адрозненне ад звыклых, нават збітых фальклорных тэм. “Сонца ходзіць, як хадзіла, зоркі на тым жа месцы — кажа Цімафей — таму я лічу, што кніга не пра нейкую старажытнасць, а цалкам пра сучаснасць”.

Аўтар разглядае кнігу і як зборнік добрых матэрыялаў для творчай перапрацоўкі: з расповедаў пра астраномію можна зрабіць мульцік, ілюстрацыю, казку для дзяцей. Адзначае, што сюжэты, канечне, хрысціянізаваныя. Такая сабе народная Біблія, што праецыруецца на зоркі. Хрысціянскае зорнае неба беларусаў. Ёсць, канечне, і больш старажытныя сюжэты.

“Песні пакінутых вёсак” Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі

Укладальнікамі з'яўляюцца доктар філалагічных навук Таццяна Валодзіна, кандыдат філалагічных навук Наталля Мазурына (музычная частка). Кніга падрыхтаваная пад агульнай рэдакцыяй акадэміка Аляксандра Лакоткі.

Гэта зборнік песень з архіва Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН, сабраных у 1978, 1981 і 1982 гадах у вёсках, якіх зараз ужо няма на карце: Асарэвічы, Багушы, Жары, Краснае, Крукі, Ляды, Міхалёўка, Піркі, Савічы Брагінскага раёна; Кузьмічы і Млынок Ельскага раёна; Белая Сарока, Белы Бераг, Вуглы, Вяжышча, Вяпры, Данілееўка, Двор, Дзёрнавічы, Красноўка, Красноўская Буда Нараўлянскага раёна; Амелькаўшчына, Пагоннае, Радзін, Рашаў Хойніцкага раёна. Асобныя тэксты узятыя з архіву навукова-даследчай лабараторыі беларускага фальклору БДУ. Усе тэксты суправаджаюцца поўным пашпартам (ад каго запісана, кім, дзе, калі). Таму выданне можа быць карысным і навукоўцам, і аматарам, і шырокаму колу зацікаўленых. Асабліва каштоўнае яно культработнікам раёнаў, адкуль паходзіць надрукаваны матэрыял: вёскі адселеныя, спытаць ужо няма каго, параўнаць сённяшні матэрыял няма с чым. А тут — такая крыніца інфармацыі! Балазе большасць матэрыялу друкуецца ўпершыню. У кнігу ўвайшлі запісы як прафесійных фалькларыстаў, так і студэнтаў. Тэксты падаюцца ў адпаведнасці з арфаграфіяй арыгіналаў, але варта мець на ўвазе, што студэнцкія расшыфроўкі могуць у пэўнай ступені не адпавядаць гучанню палескай гаворкі.

Зборнік пабачыў свет у выдавецтве “Бяловагруп”, якое летась надрукавала “Кулінарны сшытак № 1” Ларысы Мятлеўскай. Таму можна сказаць, што “Песні пакінутых вёсак” — кніга для выдавецтва невыпадковая, тым больш ад яго сыходзіла ініцыятыва па ўкладанні зборніка. Фактычна гэта камерцыйнае выданне.

“Захаваная памяць страчанай зямлі” 
Аляксандра 
Галкоўскага 
і Барыса Лазукі

Гэта яшчэ адна кніга на “чарнобыльскую” тэматыку, фотаальбом калекцыі помнікаў этнаграфіі і народнага мастацтва са збораў Музея старажытнабеларускай культуры НАН Беларусі, сабраных у раёнах, пацярпелых ад аварыі на ЧАЭС. Рэчы збіралі ў 1990 — 2000-я гады. Цягам 2015 года з дапамогай валанцёраў калекцыю ўпарадкавалі і сёлета 26 красавіка ўрачыста адкрылі новую, “чарнобыльскую”, экспазіцыю музея. На адкрыцці і прэзентавалі кнігу. Акрамя ўласна фота музейных прадметаў у альбоме — экспедыцыйныя фотаздымкі, гісторыя фармавання калекцыі, яе апісанні.

Бадай першае пытанне, якое ўзнікае: ці не “фаняць” рэчы? Аляксандр Галкоўскі кажа: “Не, усе рэчы прайшлі радыяцыйны кантроль. Яны захоўваліся ў хатах, не на вольным паветры, таму “набралі” мала радыяцыі. Перад вывазам з зоны былі адмытыя, і потым яшчэ раз у Мінску, і зноў перад экспанаваннем”. Большасць рэчаў паходзіць з Гомельскай вобласці, але ёсць і прадметы з Магілёўшчыны: Краснапольскі, Слаўгарадскі, Быхаўскі, Клімавіцкі, Чэрыкаўскі раёны. Найчасцей гэта рэчы з пакінутых вёсак. Багацце матэрыялаў, сабраных там, Аляксандр Галкоўскі тлумачыць у кнізе так: “Калі пачалося адсяленне жыхароў з забруджанага рэгіёна, большасць насельніцтва планавала вярнуцца ў свае родныя мясціны. Таму ў дварах людзі пакідалі не толькі разнастайныя гаспадарчыя рэчы, але і сакральныя”.

Як апавядае Барыс Лазука, адмыслова дзеля альбому быў скарэктаваны план Міністэрства інфармацыі. Загадчык упраўлення выдавецкай дзейнасці Алена Паўлава і міністр інфармацыі Лілія Ананіч, разумеючы сацыяльную значнасць выдання, паспрыялі зніжэнню яго кошту для пакупніка: дзяржава ўзяла на сябе частку выдаткаў.

Усе пяць выданняў знайшлі сваіх чытачоў і аказаліся запатрабаванымі. Мабыць, у грамадстве сфармаваўся попыт на навукова-папулярную і навуковую літаратуру ў галіне фальклору ды этнаграфіі. Літаральна пару гадоў таму кнігі з серыі “Традыцыйная мастацкая культура беларусаў”, напрыклад, стаялі на паліцах кніжных крам гадамі, а цяпер сітуацыя змянілася, і гэта вельмі файная тэндэнцыя!

Аўтар: Алена ЛЯШКЕВІЧспецыяльны карэспандэнт рэдакцыі газеты "Культура"

СМІ
Аўтар(ы)
Звязаныя персаналіі
Звязаныя калектывы (гурты, установы)
Звязаныя выданні
Звязаныя лакацыі
Тэмы
Гэта кэшаваныя старонка. Апошняя сінхранізацыя з базай - 01.12.2019 14:54:46

Каментароў — 0

Запрашаем да абмеркавання! Звяртаем увагу, што каментары са спасылкамі і ад неаўтарызаваных аўтараў прэмадэруюцца.