::
2015.06.03 — Як беларусы святкуюць дзень Міколы, які стагоддзе таму быў больш папулярны, чым Ісус Хрыстос / http://generation.by/
Загаловак
Як беларусы святкуюць дзень Міколы, які стагоддзе таму быў больш папулярны, чым Ісус Хрыстос
Спасылка
Дата публікацыі
03.06.2015
Катэгорыя
публіцыстыка
Анатацыя

Нямногія жыхары вёскі Прудок, што знаходзіцца пад Мазыром на поўдні Беларусі, ведаюць пра амерыканскую традыцыю гатаваць вялізную індычку на нацыянальнае свята, але ж добра памятаюць сваю: на свята Міколы трэба есці боршч з чорнага пеўня і шчаўя.

Шмат пра вобраз Святога Міколы ў беларускім фальклоры

Поўны тэкст

«Юрка з Міколкай»

Свята Міколы вельмі блізкае каляндарна да іншага важнага свята – Юр'я. У мікольскіх песнях нават сустракаецца згадка пра тое, як «Ішлі Юрый з Міколаю». Выканаўцы тлумачаць гэта менавіта блізкасцю свят: увесну Юрый 6 траўня, а Мікола – 22-га (толькі пару тыдняў прамежку). Узімку дзень святога Юрыя адзначаецца 9 снежня, а Міколы – 19-га (па праваслаўным календары). Розніца яшчэ меншая, чым увесну: усяго 10 дзён. Католікі Міколу веснавога не адзначаюць.

Перыяд «Паміж Юр’ем і Міколай» часам асобна выдзяляецца ў народным календары. Напрыклад, у Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці ў гэты час не садзяць на яйкі курэй.

Часта сустракаюцца адмысловыя абразы з адкіднымі створкамі: Мікола і Юрый, бывае, яшчэ Матка Боская. Пра такія абразы бабулі часам кажуць па-свойску: «Юрка з Міколкай».

У валачобных песнях (якія пяюцца падчас абыходу двароў на Вялікдзень), бывае, Бог лічыць усе гадавыя святы, і не стае акурат Міколы. Тады Бог спрабуе выслаць іншых святых яго шукаць, аднак ніхто не хоча, апраўдваючыся:

— Я каня не маю, Міколы не знаю.

Шукаць Міколу высылаюць у выніку, канечне, Юр’я. Бывае і наадварот – Юр’я знікае, Мікола шукае. Зніклы апраўдваецца:

— А па полю хадзіў да расу расіў,
Я па межах хадзіў, жыта радзіў,
А па бару хадзіў да раі садзіў.

Мікола, калі верыць песням, адзін з «адказных» за ўраджай зерня, за пчалярства і яшчэ за каняводства:

Канюшок бога просіць:
— Пасі ж, божа, маіх коні,
Маіх коні ў чыстым полі,
У чыстым полі, у юр’евых росах,
У юр’евых росах, у мікольскіх травах.

Шчаўлёвы боршч з чорным пеўнем па-прудкоўску

На пару глядзяць жывёлу Юрый з Міколаю і ў вёсцы Прудок Мазырскага раёна. Тут 22 мая першы раз выганялі на начлег коней, казалі:

«Юр’е пасе кароў, А Мікола – коней».

Частавалі пастухоў, тыя смажылі ў полі яечню. Яечня як рытуальная страва сустракаецца і падчас іншых каляндарных свят: на Юр’я, Троіцу, Купалле…

Вадзілі «мікольскія танкі» вакол жытнёвага поля. Азімае жыта да гэтага дня павінна было вырасці настолькі, каб у ім «схавалася варона». Па павер’ях па жыце ходзіць сам Мікола і спрыяе добраму ўраджаю. У Прудку полю «ахвяруюць» птушачку з каравая, у які запякаюць яйка курыцы, абавязкова чорнай.

Разам з Міколам сёлета ў Прудку адзначалі дзень вёскі. Гулялі маштабна, з нагоды 500 год першай згадкі вёскі ў летапісе мясцовы райвыканкам нават забараніў у гэты дзень прадаваць прудкоўцам алкаголь. Жыхары замест звычайнага «Добры дзень!» віталі адно аднаго віншаваннем «Са святам!». Падцвільвалі: «Ну, што, паеў ужо баршчу з кашай?»

Шчаўлёвы боршч з пеўнем (абавязкова чорным) лічыцца ў Прудку мікольскай абрадавай стравай.

Самыя старэнькія бабулі Прудка, якім цяпер пад 90 год, памятаюць на Міколу толькі гасцяванні і вечарынкі. Уся прыгожая абрадавая частка была адноўленая ў 1990-х энтузіязмам адмыслоўцаў. Тады яшчэ былі жывыя старэйшыя бабулі, але не было цяперашніх тэхнічных магчымасцей. На жаль, не засталося ні аўдыё, ні відэазапісаў песень і расповедаў відавочцаў. Тое, што мы бачым сёння, – інтэрпрэтацыя колішняга абраду, якую спецыялісты празвалі тэрмінам «другасныя формы фальклору».

«Хіба ты не ведаеш? Сёння ж Мікола!» – па вяртанні з Прудкоў праязджаем Мазыр, дзе чуем, як яшчэ даволі маладая прадавачка прадуктовай крамы здзіўляецца па тэлефоне неабазнанасці сяброўкі ў беларускіх святах.

Свята Міколы завяршае пэўны перыяд у прыродзе. Кажуць:

Да Міколы зімовага няма зімы ніколі і да Міколы веснавога няма вясны
Прыйдзе Мікола – выпусціць сем мяхоў мошак з прыполу
Да Міколы не сей грэчку і не стрыжы авечку

Мікола, свяча і «кавёр»

Да веснавога Міколы імкнуліся ўсё пасеяць, ці, у іншых мясцінах, наадварот, сеяць менавіта ў гэты дзень (яравое жыта, познія гуркі). Пасля свята абмяжоўвалі месцы для выпасу кароў: лічыцца, што з гэтага дня пачынае інтэнсіўна расці трава, яе нельга таптаць, а трэба падгадоўваць да сенакосу. Што істотна для дзяцей і падлеткаў, з Міколы пачыналі купацца ў адкрытых вадаёмах.

Святога Міколу шанавалі па ўсёй Беларусі. Да 1917 г. па колькасці прысвечаных яму цэркваў на нашай зямлі Мікола саступаў толькі Маці Божай і нават пераганяў Ісуса Хрыста. У вёсках, дзе стаялі асвечаныя ў яго гонар храмы, часта ладзіліся на Міколу прастольныя святы, кірмашы. У такія дні з’язджаліся з навакольных вёсак у госці радня і сваякі.

Мікола лічыўся «ахоўнікам ад усяго». Казалі:

Ніхто так не ратуе на вадзе, у дарозе ці на вайне, як святы Мікола.

На Магілёўшчыне да дня святога Міколы часта прымеркаваны перанос свячы. «Свяча» – гэта такі комплекс рытуальных прадметаў, што складаецца са свечкі ды абраза і ўрачыста пераносіцца ў новую хату штогод. Звычайна перанос – гэта свята для ўсёй вёскі, суправаджаецца агульным застоллем. Бывае, адмыслова прыязджаюць у гэты дзень былыя вяскоўцы, што стала жывуць ужо ў горадзе.

З мікольскай свячой звязваюць цуды. Напрыклад, у вёсцы Чамярня ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці распавядаюць такую гісторыю:

«Жэншчына адна была… Бедныя-бедныя, яны рашылі справіць Свячу Ніколу – а не за шта. Яна гаворя на хазяіна: «Нясі наш кавёр паследні прадай, а мы трапезу справім». Во, як Госпаду хацелі! Во, як накрышчаліся духам прэдкі нашы! Ён панёс. Прадае. Чалавек падышоў: «Сколькі табе?» Ён: «Так і так». Купіў. Ён узяў і панёс еты кавёр. Еты хазяін накупіў за етыя грошы ўсяго-ўсяго – будуць жэ Ніколу спраўляць. Прыходзя дамоў. А жонка гаворя, што нейкі чалавек прынёс кавёр. І жонка: «Ой, такі! Не прадаў каўра». А яна ж ня знала, што ета Нікола прынёс кавёр».

Фота: Алена Ляшкевіч

СМІ
Аўтар(ы)
Карта
Звязаныя лакацыі
Тэмы
Гэта кэшаваныя старонка. Апошняя сінхранізацыя з базай - 30.08.2019 01:14:53

Каментароў — 0

Запрашаем да абмеркавання! Звяртаем увагу, што каментары са спасылкамі і ад неаўтарызаваных аўтараў прэмадэруюцца.

Аўтарызавацца можна праз

Перайсці да абмеркавання гэтай старонкі.

* УВАГА! Партал ETHNO.by не прадугледжвае тэхнічнай магчымасці каментавання на старонках партала. Абмеркаванне матэрыялаў партала цалкам ажыццяўляецца сродкамі вонкавага сэрвіса Disqus.com, уладальнік каторага, паводле Пастановы Савета Міністраў РБ №850 ад 23.11.2018 нясе адказнасць за ідэнтыфікацыю карыстальнікаў і іх каментары.