::
2015.10.03 — У Гудзевічы, але — па этна / Культура — штотыднёвая грамадска-асветнiцкая газета
Загаловак
У Гудзевічы, але — па этна
Спасылка
Дата публікацыі
03.10.2015
Катэгорыя
рэпартажы
Анатацыя

Яркія ўспаміны пакінула вёска Гудзевічы Мастоўскага раёна. Падчас экспедыцыі Студэнцкага этнаграфічнага таварыства не пакідала адчуванне, што едзем “у тыя самыя Гудзевічы”. Вельмі хацелі паглядзець літаратурна-краязнаўчы музей, сустрэцца з яго стваральнікам Алесем Белакозам. Былі і свае, навуковыя мэты: Гудзевічы — адзін з асяродкаў, дзе захавалася двухасноўнае ткацтва, унесенае ў Інвентар нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі.

Поўны тэкст

У Гудзевічы, але — па этна

№ 40 (1218) 03.10.2015 - 09.10.2015 г

Яркія ўспаміны пакінула вёска Гудзевічы Мастоўскага раёна. Падчас экспедыцыі Студэнцкага этнаграфічнага таварыства не пакідала адчуванне, што едзем “у тыя самыя Гудзевічы”. Вельмі хацелі паглядзець літаратурна-краязнаўчы музей, сустрэцца з яго стваральнікам Алесем Белакозам. Былі і свае, навуковыя мэты: Гудзевічы — адзін з асяродкаў, дзе захавалася двухасноўнае ткацтва, унесенае ў Інвентар нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі.

Найстарэйшыя падвойныя дываны з калекцыі Гудзевіцкага музея. / Фота з архіва Студэнцкага этнаграфічнага таварыства

(Заканчэнне. Пачатак у № 36.)

Не адразу прыйшло да Алеся Мікалаевіча разуменне каштоўнасці старых прадметаў побыту. Этнаграфічная частка калекцыі Гудзевіцкага музея пачала збірацца пазней за літаратурную. Калі вакол чалавека нешта ёсць з дзяцінства, складана разглядзець сярод звыклых рэчаў шэдэўры народнага мастацтва, усвядоміць іх каштоўнасць. Такая ж сітуацыя часта складаецца вакол элементаў нематэрыяльнай культурнай спадчыны. Павінны прайсці час і стварыцца дыстанцыя (культурная — праз адукацыю, прасторавая — праз пераезд), каб элемент быў усвядомлены як каштоўнасць.

Першыя экспанаты Белакозу прынеслі ў 1965 годзе вучні. У 1980-м перавезлі на тэрыторыю музея хату XVIII стагоддзя з вёскі Сямірэнкі, трошкі пазней — свіран з Радзявічаў. Алесь Белакоз разглядаў краязнаўчую працу як частку патрыятычнага выхавання дзяцей. Збіраў з імі не толькі экспанаты для музея, запісваў фальклор.

Алесь Мікалаевіч ужо на пенсіі, жыве ў вёсцы Ляткі, у якую амаль незаўважна пераходзяць Гудзевічы. У музей яго запрашаюць як ганаровага госця, калі прыязджаюць вялікія экскурсійныя групы. Таму музейны будынак, які, дарэчы, быў часткова на рамонце, нам паказвалі галоўны захавальнік фондаў Мая Сідар з навуковым супрацоўнікам Сняжанай Рыбалка. Калекцыі — вялікія, і цікава, як усё размясцілася па рамонце. Дарэчы, у хаце пры музеі быў часткова адноўлены інтэр’ер. З грантавых грошаў, атрыманых ад Еўрасаюза, замасцілі пад’езд да яе пліткай. Функцыянальна, прыгожа, ды нешта страцілася ў плане адчування повязі з мінулым.

Трошкі ў ценю мужа застаецца Вера Белакоз. Між тым, яна была адной з майстрых, што адрадзілі тэхніку двухасноўнага ткацтва (“падвойных дываноў”). Акрамя Веры Ігнатаўны, унікальнай тэхналогіяй валодаюць дырэктар гудзевіцкага музея Кацярына Басінская і музейны наглядчык Людміла Станеўская. Апошняя вядзе гурток па ткацтве для школьнікаў, які наведваюць каля 15 чалавек. Вера Ігнатаўна навучылася падвойнаму ткацтву ў знакамітай ткаллі Ядвігі Райскай з вёскі Адэльск Гродзенскага раёна, а астатнія гудзевіцкія майстрыхі ўжо пераймалі тэхналогію ад яе. Ткацтва падвойных дываноў, мабыць, бытавала калісьці і ў Гудзевічах, але ў 1980-х, калі ім занялася Вера Ігнатаўна, тэхналогія была ўжо страчаная. Гудзевіцкія майстрыхі ткуць у падвойнай тэхніцы не толькі дываны: яшчэ сурвэткі, настольніцы і нават гальштукі.

Сярод самых старых падвойных дываноў у калекцыі музея — выраб, сатканы свякрухай Ларысы Геніюш у 1900 годзе, а таксама кілім 1898 года з касцёла ў Індуры.

Двухасноўнае ткацтва — не толькі беларуская з’ява. Падобныя тканіны ў розны час бытавалі ў Мексіцы, Перу, на Блізкім Усходзе, у некаторых краінах Еўропы (Англія, Германія, Італія, Іспанія, Польшча, Літва, усе скандынаўскія краіны). У больш вузкім, рэгіянальным кантэксце, можна сказаць, што двухасноўнае ткацтва развівалася на беларуска-польскім памежжы: Падляшша, Сувалкія, Гродзеншчына. Фактычна гэта тэрыторыя рассялення беларускага этнасу. Што цікава, у польскай літаратуры міжваеннага часу двухасноўныя тканіны зваліся “гродзенскімі дыванамі”. Цяпер суседзі іх называюць “сакольскія”, “сувалкаўскія”, “беластоцкія”.

У ХІХ — першай палове ХХ стагоддзяў двухасноўнае ткацтва было распаўсюджана на тэрыторыі сучасных Гродзенскага, Бераставіцкага, Слонімскага, Зэльвенскага, Мастоўскага, Шчучынскага, Свіслацкага, Пружанскага і Камянецкага раёнаў Беларусі. Даследчык Вольга Лабачэўская звяртае ўвагу на тое, што арэал бытавання двухасноўных тканін супадае з тэрыторыяй дзеяння ткацкіх мануфактур Антонія Тызангаўза.

На сёння ж, акрамя Гудзевічаў, захаваўся асяродак у вёсцы Падбела на Камянеччыне. У двухасноўнай тэхніцы стварае тканіны мастачка па тэкстылі Алена Шунейка з Гродна. Яе майстэрству таксама нададзены статус нематэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці Беларусі.

Мінск — Мастоўскі раён — Мінск

Аўтар: Алена ЛЯШКЕВІЧспецыяльны карэспандэнт рэдакцыі газеты "Культура"

СМІ
Аўтар(ы)
Звязаныя персаналіі
Карта
Звязаныя лакацыі
Тэмы
Гэта кэшаваныя старонка. Апошняя сінхранізацыя з базай - 21.08.2019 19:01:18

Каментароў — 0

Запрашаем да абмеркавання! Звяртаем увагу, што каментары са спасылкамі і ад неаўтарызаваных аўтараў прэмадэруюцца.

Аўтарызавацца можна праз

Перайсці да абмеркавання гэтай старонкі.

* УВАГА! Партал ETHNO.by не прадугледжвае тэхнічнай магчымасці каментавання на старонках партала. Абмеркаванне матэрыялаў партала цалкам ажыццяўляецца сродкамі вонкавага сэрвіса Disqus.com, уладальнік каторага, паводле Пастановы Савета Міністраў РБ №850 ад 23.11.2018 нясе адказнасць за ідэнтыфікацыю карыстальнікаў і іх каментары.