::
2020.12.22 — 500 лет истории со времен ВКЛ: узнали, почему белорусское пчеловодство стало наследием человечества и попало в список ЮНЕСКО / Комсомольская правда в Беларуси
Загаловак
500 лет истории со времен ВКЛ: узнали, почему белорусское пчеловодство стало наследием человечества и попало в список ЮНЕСКО
Спасылка
Дата публікацыі
22.12.2020
Катэгорыя
інтэрвію
Анатацыя

Узнали, почему это явление оценили на уровне ЮНЕСКО, кто сейчас занимается бортничеством и что общего в пчеловодстве сегодняшнем и том, которое было 500 лет назад.

Поўны тэкст

В Список Нематериального культурного наследия человечества ЮНЕСКО внесли белорусское бортничество. Это годы работы, место в Национальном списке нематериального культурного наследия. Что не удивительно: об этом явлении рассказывают на уроках истории как о части нашего культурного кода, а бортничество (или пчеловодство) развивалось на белорусских землях еще во времена ВКЛ.


«Забіць пчалу - гэта амаль як забіць чалавека»

Мы общаемся с руководителем «Братства босых бортников» Иваном Осиповым, который в теме бортничества уже 11 лет, а около четырех лет назад он побывал в первой экспедиции.

- Вельмі важна ведаць, што ў думках той супольнаці, якая прадстаўляе намінацыю, - так Иван объясняет, почему важно брать информацию не из энциклопедий, а общаться с реальными представителями сообщества. - Нам у Беларусі пашчасціла, што гэтая супольнасць ёсць, захаваліся і спецыялісты. Я выступаў як брокер. У ЮНЕСКА гэта чалавек, які з’яўляецца і часткай супольнасці, і экспертам.


Именно для этого и начались экспедиции в 2016-м.

- У нас тады былі нейкія абрыўкі дадзеных пра тое, што ў Беларусі ёсць бортнікі. Скажам, спецыяліст па нематэрыяльнай культурнай спадчыне Рэгіна Гамзовіч ведала пра Гомельскую вобласць. Але мы думалі, што гэта мо два ці тры чалавекі. Тады ўзялі фатографа Альфрэда Мікуса і паехалі ўтраіх у рэгіён. Рэгіна мела кантакт бортніка з вёскі Глушкавічы, але з ім не атрымалася сустрэцца. Тады мы патрапілі ў іншую сям’ю бортнікаў. У іх і спыніліся. З размовы зразумелі, што ў вёсцы не менш за 10 чалавек, якія займаюцца бортніцтвам. Пасля даведаліся, што і ў іншых паселішчах маюцца адмыслоўцы. А ёсць вёскі (зазвычай малыя), дзе наогул усе сем’і - бортнікі. Гэтыя гасцінныя людзі былі гатовыя ўсё аддаць незнаёмым, пасялілі нас у сябе.


Иван говорит, что в экспедиции надо по максимуму ощутить контекст явления.

- Напрыклад, мы пайшлі глядзець калоды, а мясцовы бортнік Васіль, у якога мы спыніліся, кажа: «А як жа без хлеба пайшлі?» І расказвае гісторыю, як аднойчы забыўся, прыехаў да пчол, развярнуўся і паехаў дахаты за хлебам, бо такая традыцыя. Васіль - мой першы настаўнік, у якога я і зараз вучуся і пераймаю традыцыю.


Традиция, рассказывает Иван, очень важный элемент в бортничестве.

- Бортнікі сур’ёзна прытрымліваюцца непісаных правілаў. Раней яны былі зафіксаваныя ў статуце Вялікага княства Літоўскага. Скажам, калі хто забіў пчалу, лічыцца ў гэтым асяродку самым вялікім злодзеем. Гэта амаль як забіць чалавека. Яшчэ адно злачынства высокай ступені - пакража мёду. Гэта ў ХХІ стагоддзі, не ў ХVI! - рассказывает Иван.

Еще одна интересная деталь. В экспедициях Осипов и его коллеги так и не услышали слово «бортніцтва».

- Гэта цікавы факт: энцыклапедычна з’ява існуе, а ў жыцці яны кажуць «глядзець пчол» ці то «займацца пчоламі». Гэта якраз і ёсць адчуванне супольнасці.


«Не кажуць «экафрэндлі», але плачуць, калі ў дрэвах пасяліўся жук»

Были и еще экспедиции, десятки часов отснятого видео и тысячи снимков. Каждому бортнику специалисты задавали вопросы: хотите ли вы, чтобы этот элемент сохранился и был включен в список ЮНЕСКО. Конечно, параллельно объясняя, что это за аббревиатура.

- Тлумачылі, што пра ваш занятак будуць ведаць усе краіны і гэта будзе каштоўнасцю, якую паважаюць і прыслухоўваюцца. Гэта стане не толькі скарбам вашай супольнасці. Таму ўсе казалі: так, канешне. Мы ўвесь свет навучым! Гэта людзі адкрытыя. Ім дзяды перадалі, і яны хочуць паказаць усім гэтае багацце.


Яны разумеюць, што трэба, каб промысел захоўваўся. Гэта тое, што развівае сусвет чалавека і прыроды. Яны не кажуць моднымі словамі «экафрэндлі» ці «ўстойлівае развіццё», але ў самім кантэксце гэта закладзена, и людзі тое бачаць і разумеюць. Разважаючы, як змяніліся лясы, бачаць праблемы: «Вось жук пасяліўся». І ледзь не плачуць, калі гавораць пра тое.

 

Следующим на список ЮНЕСКО претендует соломоплетение

- Бортничество - это целая культура, включающая традиционные знания о миграции и поведении пчел, о климате и природе, а также ремесла, связанные с организацией и развитием экологического пчеловодства, народную медицину и кулинарию, - говорит член Национальной комиссии по делам ЮНЕСКО, председатель фонда «Культурное наследие и современность» Алла Сташкевич. - Это знания и практики, которые способствуют сохранению биоразнообразия и применению устойчивых форм земледелия. В этом смысле бортничество имеет огромное значение не только для Беларуси, но и для всего человечества, особенно если рассматривать его сохранение и развитие в перспективе реализации повестки дня ООН - 2030 и европейской программы достижения климатической нейтральности в 2050 году.


Алла Борисовна отмечает, что, получив международное признание, культура бортничества сегодня должна привлечь к себе особое внимание политиков и общества.

- И первое, что нужно сделать - защитить человеческие и интеллектуальные права этих замечательных людей - пчеловодов - бортников, которые бережно хранят и передают из поколения в поколение свой опыт и знания, пытаются сделать этот мир более устойчивым. Они напоминают нам о бренности этого мира, о его уязвимости и хрупкости, призывая жить в гармонии с природой, уважать духовные ценности и культурное наследие своих предков.

На вопрос, какой элемент следующим может попасть в список ЮНЕСКО, Алла Станкевич говорит о соломоплетении.

- Сейчас готовится файл «Соломоплетение Беларуси: искусство, ремесло и умения». Будем подавать в следующем году, рассматривать будут в 2022 году.


СПРАВКА «КП»

Сейчас в Списке Нематериального культурного наследия человечества ЮНЕСКО четыре белорусских элемента. Это рождественский обряд в деревне Семежево Минского района «Калядные цари», Будславский фест, обряд «Юрьевский хоровод» в деревне Погост.

СМІ
Аўтар(ы)
Звязаныя персаналіі
Звязаныя калектывы (гурты, установы)
Звязаныя лакацыі
Тэмы
Гэта кэшаваныя старонка. Апошняя сінхранізацыя з базай - 06.01.2021 04:23:05

Запрашаем да абмеркавання! Звяртаем увагу, што каментары са спасылкамі і ад неаўтарызаваных аўтараў прэмадэруюцца.