::
2020.03.07 — В Тонеже позвали весну и «отомкнули» землю праздником «Чырачка» / СБ. Беларусь сегодня / Советская Белоруссия / Рабочий
Загаловак
В Тонеже позвали весну и «отомкнули» землю праздником «Чырачка»
Спасылка
Дата публікацыі
07.03.2020
Катэгорыя
рэпартажы
Поўны тэкст

Спякота са смакам даўніны

Якім было меню нашых продкаў? Безумоўна, многае залежала ад дастатку сям’і. Напрыклад, багатыя людзі маглі дазволіць сабе пасмакаваць ласіныя губы ў падсалоджаным воцаце, фаршыраваных вугроў, юшку з пеўня... Але большасць беларусаў не шыкавала. Мяса ўжывалі пераважна зімой, калі яго можна было захаваць, і харчаваліся ў асноўным мучнымі стравамі кшталту хлеба ды бліноў і гароднінай. Ранняй вясной, калі пачыналі заканчвацца леташнія запасы, зацягвалі тужэй паясы і з вялікай нецярплівасцю чакалі лета, каб парадаваць сябе новымі стравамі з першых ягад і зеляніны. Такія стравы не адрозніваліся вытанчанасцю і складанай рэцэптурай, як стравы на шляхецкім стале, але ж да чаго былі смачныя! Пакаштуем?


Чым прасцей — тым лепш

Летам, згодна з энцыклапедыяй беларускай кухні “Смачна есці”, у меню нашых продкаў з’яўляліся шчаўе, крапіва, лебяда, карані заячай капусты, бацвінне, маладыя парасткі хвоі, “мезга” — яшчэ не зацвярдзелая абалонка асіны і бярозы. Умудраліся нашы продкі выкарыстоўваць для прыгатавання страў нават кветкі — свірэпіцу, сінегаловік, васількі. Задаешся пытаннем: як з такіх інгрэдыентаў можа атрымацца штосьці апетытнае? Але, калі чытаеш рэцэпты страў, разумееш, што вельмі проста! Нашы прабабулі і прадзядулі былі яшчэ тымі вынаходнікамі.

Суп з крапівы

Нам спатрэбяцца: маладая крапіва — 150 г, тлушч — 1 ст. л., бульён ці вада — 1 л, шчаўе — 50 г, морква — 10 г, цыбуля — 1 галоўка, зялёная цыбуля — 30 г, сметанковае масла — 1 ст. л., малако — 1 ст. л., смятана — 2 ст. л., сырое яйка — 1 шт., вараныя яйкі — 4 шт., лаўровы ліст — 1 шт., зеляніна, чорны молаты перац, соль — па гусце.

Крапіву перабраць, прамыць і на 2—3 хвіліны апусціць у кіпень. Затым адкінуць на сіта, прапусціць праз мясарубку, патушыць з тлушчам 10—15 хвілін. Маркоўку нарэзаць саломкай, цыбулю — паўкольцамі і абсмажыць на масле, пад канец дабавіць дробна парэзаную зялёную цыбулю. У кіпячы бульён ці ваду палажыць крапіву, абсмажаную гародніну і варыць 20 хвілін. За 5 хвілін да заканчэння варкі дабавіць парэзанае шчаўе, лаўровы ліст, соль, перац, заправіць яйкам, узбітым з малаком. Перад падачай пасыпаць зелянінай, палажыць смятану і варанае яйка, разрэзанае напалову.
Ягадная мазаіка

Пасля зеляніны паспявалі першыя ягады — клубніцы, суніцы, агрэст і іншыя. З ягад рабілі адвары, гатавалі варэнне, жэле і сіропы, іх укручвалі ў бліны, дадавалі ў пірагі і гэтак далей.
Жэле з агрэсту

Напярэдадні Купалля трэба назбіраць зялёнага агрэсту — тады ў ім найбольш соку, заліць вадой, каб яна толькі закрывала ягады, і кіпяціць, пакуль не пусцяць сок. Потым перакласці ўсё ў палатняную торбачку — хай сок павольна сцякае. Як толькі яго назбіраецца даволі многа, усыпаць цукровай пудры (у два разы больш, чым соку) і варыць на малым агні, часта здымаючы пену, пакуль не загусцее. Дзеля паху можна дадаць крыху свежай лімоннай скуркі і выцягнуць яе перад тым, як жэле загусне. Жэле трэба разліць у падагрэтыя слоікі гарачым.
Мядовы рай

Лета — пара не толькі зеляніны і ягад, але і мёду. З яго варылі медавуху, сыту і іншыя напоі — з аднаго пуда мёду, да прыкладу, атрымлівалі каля сямі вёдраў медавухі. А таксама выкарыстоўвалі для прыгатавання дэсертаў, да прыкладу, кулагі — стравы з мукі, ягад і мёду.
Кулага

Нам спатрэбяцца: чарніцы — 400 г, мёд — 70 г, жытняя мука — 2—3 ст. л.

Свежыя чарніцы перабраць, прамыць і паставіць на агонь. Калі ягады разварацца, дабавіць жытнюю муку, разведзеную ў невялікай колькасці вады, і мёд. Перамяшаць і варыць на слабым агні, пакуль страва не набудзе кансістэнцыю кісялю. Кулагу падаць з блінамі ці хлебам і малаком.
Што ў кубку?

Смагу сталялі летам бярозавікам або хлебным квасам. Папулярнымі былі таксама адвары з розных раслін, ягад, кампоты з яблык і груш.
Квас з лістамі чорнай парэчкі

Нам спатрэбяцца: вада — 8 л, хлеб — 1 кг, лісце чорнай парэчкі — 100 г, цукар — 1 шклянка, дрожджы — 40 г. Для закваскі: мука — 50 г, вада — 1 стакан.

У эмаліраваную каструлю палажыце падсушаны жытні хлеб, лісты чорнай парэчкі, цукар і заліце кіпнем. Перамяшайце, вытрымайце 4—5 гадзін пры тэмпературы 18—20 градусаў. Астуджанае сусла трэба зліць у іншы посуд, дабавіць закваску (дрожджы, муку і невялікую колькасць вады). Сусла пастаўце для закісання на 2—3 дні. Пасля гэтага пракіпяціце, здыміце пену і працадзіце. Разлейце ў бутэлькі і пастаўце для паспявання ў халаднаватае месца на 7 сутак.
Поўны кош грыбоў

Як толькі надыходзіла грыбная пара, нашы продкі спяшаліся ў лес. Яны вельмі цанілі грыбы, з якіх можна было прыгатаваць безліч разнастайных страў. Грыбы смажылі, тушылі, марынавалі, з імі рабілі піражкі, верашчаку і нават галубцы.
Галубцы з грыбамі

Адварыце ў вадзе качан капусты, папярэдне выразаўшы храпку. Потым разбярыце гэты качан на лісты, падрыхтуйце фарш са свежых грыбоў, падсмажыўшы ix на алеі з цыбуляй. Фарш пакладзіце на капусныя лісты, загарніце ix канвертам. Складзіце галубцы ў глыбокую патэльню альбо рондаль, заліце смятанным соусам і тушыце. Замест грыбнога фаршу можна зрабіць бульбяны. Для гэтага трэба абабраную бульбу здзерці на дробнай тарцы, адціснуць сок, пасаліць, дадаць перац, трошкі мукі і загортваць у капусныя лісты, як і грыбны фарш.


У матэрыяле выкарыстаны рэцэпты з даведачнага выдання “Старадаўняя беларуская кухня” (1995) і энцыклапедыі беларускай кухні “Смачна есці” (2011).

mila@sb.by

Фота аўтара
СМІ
Аўтар(ы)
Карта
Звязаныя лакацыі
Тэмы
Гэта кэшаваныя старонка. Апошняя сінхранізацыя з базай - 26.08.2021 04:13:03

Маеце пытанне ці заўвагу? Напішыце ў каментары. Звяртаем увагу, што каментары са спасылкамі і ад неаўтарызаваных аўтараў прэмадэруюцца.

Відэакурсы па этнаграфіі

Самы час вучыцца анлайн! Нашы відэакурсы размешчаны на адукацыйнай платформе Stepik.org і акрамя відэа утрымліваюць праверачныя тэсты для самакантролю.

Запісацца

Выкладчык: Уладзімір Лобач

Аб’ём: 70 урокаў, 14 гадзін відэа, 127 тэставых пытанняў

Курс прапануе паглыбленае азнаямленне з этнічнай гісторыяй і этнакультурнай спецыфікай Беларусі. Прадстаўлены лекцыі па раздзелах і тэмах вучэбнай праграмы "Этнаграфія Беларусі", якая выкладаецца аўтарам у Полацкім дзяржаўным універсітэце.

Запісацца

Выкладчык: Зміцер Скварчэўскі

Аб’ём: 13 урокаў, 2 гадзіны відэа, 100 тэставых пытанняў

Сярод разнастайных аспектаў беларускай міфалогіі, прадметам курсу абраны персанажны код: боствы, духі, дэманічныя істоты, героі і т.п.