Поўная назва (для бібліяграфій)

Бутаў, I. Цуд на Заходняй Бярэзіне: забытае святое месца ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці / І. Бутаў // Беларускі фальклор: матэрыялы і даследаванні: зб. навук. пр. – Мінск : Беларус. навука, 2022. – Вып. 9. – С. 125–138.

Title (EN)

Butov, Ilya. Miracle on the western Berezina: a little-known holy place in the Ivyevsky district of the Grodno region, Bielaruski falklor: materyjaly i dasliedavanni, 2022, iss. 9, pp. 125–138.

Аўтар(ы)

Інфармацыя пра аўтара

Бутов Илья Станиславович – кандидат сельскохозяйственных наук, старший научный сотрудник. Центр исследований белорусской культуры, языка и литературы, Национальная академия наук Беларуси (ул. Сурганова, 1, корп. 2, 220072, Минск, Республика Беларусь). 

About the author

Ilya S. Butov – Cand. Sci. (Agr.), senior research fellow. Center for Belarusian Culture, Language and Literature researches of the National Academy of Sciences of Belarus (1 Surganov Str., Bldg 2, Minsk, 220072, Belarus).

Ключавыя словы

цуд, прошча, цудатворнае месца, аб’яўленне Маці Божай, аб’яўленні святых, архівы

Ключевые слова

чудо, проща, чудотворные места, явление Богородицы, явления святых, архивы

Keywords

miracle, holy place, miraculous places, the phenomenon of the Virgin, appearance of the Saints, archives

Спіс літаратуры

ЗГАБ – Занальны архіў г. Баранавічы НАРБ – Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь

ЭПУ – экспедыцыі праекта «Уфоком»

Алексеев 1930 – Алексеев, И. Кулацкие окопы // И. Алекссев, В. Шишаков. – М. : Изд-во «Безбожник», 1930. – 55 с.

Антаневич 2014 – Антаневич, В. К. Экспедиция к месту явления Богородицы на реке Западная Березина (рукопись) / В. К. Антаневич. – Минск, 2014. – 2 с.

Боганева 2009 – Боганева, А. Жанравая спецыфіка і функцыянальныя асаблівасці вусных аповедаў пра цуды ў традыцыйнай сельскай культуры // Фалькларыстычныя даследаванні. Кантэкст. Тыпалогія. Сувязі: зб. арт. / А. Боганева. – Мінск : Бестпрынт, 2009. – Вып. 6. – С. 83–88.

Бутаў 2020 – Бутаў, I. С. Матэрыялы аб з’явах Божай Маці, Ісуса Хрыста і Святых у XIX – пачатку XXI стагоддзя (па дадзеных гістарычных і фальклорных архіваў Беларусі, Расіі і Літвы) / I. С. Бутаў // Беларускi фальклор: матэрыялы i даследаваннi. – 2020. – Вып. 6. – С. 231–267.

Бутов 2018a – Бутов, И. С. Ареал чудес: волны обновлений икон в XIX – первой половине XX века: монография / И. С. Бутов. – Минск : Колорград, 2018. – 168 с.

Бутов 2018б – Бутов, И. С. Забытое «чудо» Виленско-Трокского повета / И. С. Бутов, В. Н. Гайдучик // Сектоведение. – 2018. – Т. 7. – С. 16–31.

Бутов 2020 – Бутов, И. С. Бытование нарративов об обновлении, мироточении икон и явлениях Богородицы на территории Беларуси / И. С. Бутов // Человек в социокультурном измерении. – 2020. – № 2. – С. 40–51.

Бутов 2021 – Бутов, И. С. Влияние рассказов о самопроизвольном обновлении икон на формирование и распространение нарративов о чудесах в народной традиции белорусов в XX – начале XXI в. / И. С. Бутов // Kant. – 2021. – № 2. – С. 148–153.

ЗГАБ. – Ф. 477. Воп. 1. Спр. 10. Арк. 1–2.

Калевіч 2006 – Калевіч, Г. Святая крыніца / Г. Калевiч // Ave Maria. – 2006. – № 9 (137). – С. 25–26.

Мартинович 2021 – Мартинович, В. А. Нарративы о явлениях Божьей Матери и святых в XIX – начале XXI в. на территории Беларуси и Прибалтики / В. А. Мартинович, И. С. Бутов // Научное мнение. – 2021. – № 7–8. – С. 21–30.

НАРБ. – Ф. 4. Воп. 62. Спр. 68. Арк. 486–488. НАРБ. – Ф. 951. Воп. 2. Спр. 26. Арк. 228–229.

Пракопчык 1998 – Пракопчык, I. A. Цуд над Беразиной (рукапiс) / I. А. Пракопчык. – Іўе, 1998. – 3 с.

ТМКБ 2006 – Традыцыйная мастацкая культура беларусаў: у 6 т. / [ідэя і агульнае рэдагаванне: Т. Б. Варфаламеева] / [А. М. Боганева і інш.]. – Мiнск : Выш. шк., 2006. – Т. 3: Брэсцкае Палессе. – Кн. 2. – 863 c.

ЭПУ (№ 254, № 257).

Federowski 1902 – Federowski, M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej : materyały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877–1905 : w 8 t. / M. Federowski.– Kraków ; Warszawa : Państw. Wydaw. Nauk., 1897–1981. – T. II, сz. 1. – Kraków, 1902. – P. 319–320.

References

Alekseyev 1930 – Alekseyev, I. Kulatskiye okopy [Kulak trenches] // I. I. Alekseyev, V. Shishakov. – M. : Bezbozhnik, 1930. – 55 p. [in Russian]

Antanevich 2014 – Antanevich, V. K. Ekspeditsiya k mestu yavleniya Bogoroditsy na reke Zapadnaya Berezina (rukopis’) [Expedition to the place of the apparition of the Virgin on the Western Berezina River (manuscript)] / V. K. Antanevich. – Minsk, 2014. – 2 p. [in Russian]

Bohanieva 2009 – Bohanieva, A. Žanravaja spiecyfika i funkcyjanaĺnyja asablivasci vusnych apaviadanniaŭ pra cudy ŭ tradycyjnaj sieĺskaj kuĺtury Faĺklarystyčnyja dasliedavanni. Kantekst. Typalohija. Suviazi: zb. art. [Genre specificity and functional features of oral stories about miracles in traditional rural culture Folklore studies. Context. Typology. Communications: collection of art] / A. Bohanieva. – Minsk : Biestprynt, 2009. – Vyp. 6. – P. 83–88. [in Belarusian]

Butaŭ 2020 – Butaŭ, I. S. Materyjaly ab zjavach Božaj Maci, Isusa Chrysta i Sviatych u XIX – pačatku XXI stahoddzia (pa dadzienych histaryčnych i faĺklornych archivaŭ Bielarusi, Rasii i Litvy) [Materials on the phenomena of the Mother of God, Jesus Christ and Saints in the XIX – early XXI century (according to historical and folklore archives of Belarus, Russia and Lithuania)] / I. S. Butaŭ // Bielaruski faĺklor: materyjaly i dasliedavanni [Belarusian folklore: data and research]. – 2020. – Vyp. 6. – P. 231–267. [in Belarusian]

Butov 2018a – Butov, I. S. Areal chudes: volny obnovleniy ikon v XIX – pervoy polovine XX veka: monografiya [The Area of miracles: waves of icon updates in the XIX – first half of the XX century: monograph] / I. S. Butov. – Minsk : Kolorhrad, 2018. – 168 p. [in Russian]

Butov 2018b – Butov, I. S. Zabytoye «chudo» Vilensko-Trokskogo poveta [The forgotten «miracle» of the Vilna-Troksky povet] / I. S. Butov, V. N. Gayduchik // Sektovedeniye [Sectology]. – 2018. – T. 7. – P. 16–31. [in Russian]

Butov 2020 – Butov, I. S. Bytovaniye narrativov ob obnovlenii, mirotochenii ikon i yavleniyakh Bogoroditsy na territorii Belarusi [The existence of narratives about the renewal, myrrh streaming of icons and the phenomena of the Virgin on the territory of Belarus] / I. S. Butov // Chelovek v sotsiokul’turnom izmerenii [Man in the socio-cultural dimension]. – 2020. – № 2. – P. 40–51. [in Russian]

Butov 2021 – Butov, I. S. Vliyaniye rasskazov o samoproizvol’nom obnovlenii ikon na formirovaniye i rasprostraneniye narrativov o chudesakh v narodnoy traditsii belorusov v XX – nachale XXI v. [The Influence of stories about spontaneous renewal of the icons on the formation and distribution of narratives about the miracles in the folk traditions of Belarusians in the XX – early XXI century] / I. S. Butov // Kant [Kant]. – 2021. – № 2. – P. 148–153. [in Russian]

ZHAB. – F. 477. Vop. 1. Spr. 10. Ark. 1–2. [in Russian] Kalievič 2006 – Kalievič, H. Sviataja krynica [Holy Spring] / H. Kalievič // Ave Maria [Ave Maria]. – 2006. – № 9 (137). – P. 25–26. [in Belarusian]

Martinovich 2021 – Martinovich, V. A. Narrativy o yavleniyakh Bozh’yey Materi i svyatykh v XIX – nachale XXI v. na territorii Belarusi i Pribaltiki [Narratives about the apparitions of the Mother of God and saints in the XIX – early XXI century on the territory of Belarus and the Baltic States] / V. A. Martinovich, I. S. Butov // Nauchnoye mneniye [Scientific opinion]. – 2021. – № 7–8. – P. 21–30. [in Russian]

NARB. – F. 4. Vop. 62. Spr. 68. Ark. 486–488. [in Russian] NARB. – F. 951. Vop. 2. Spr. 26. Ark. 228–229. [in Russian] Prakopčyk 1998 – Prakopčyk, I. A. Cud nad Bierazinoj (rukapis) [Miracle over Berezina (manuscript)] / I. A. Prakopčyk. – Iv’ye, 1998. – 3 p. [in Belarusian]

TMKB 2006 – Tradycyjnaja mastackaja kuĺtura bielarusaŭ: u 6 t. [Traditional artistic culture of Belarusians: in 6 volumes] / [ideja i ahuĺnaje redahavannie: T. B. Varfalamiejeva]. – T. 3: Bresckaje Paliessie / [A. M. Bohanieva i inš.]. – Minsk : Vyšejš. šk., 2006. – Kn. 2. – 863 p. [in Belarusian]

EPU (№ 254, № 257). [in Russian] Federowski 1902 – Federowski, M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej : materyały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877–1905 : w 8 t. / M. Federowski.– Kraków ; Warszawa : Państw. Wydaw. Nauk., 1897–1981. – T. II, cz.1. – Kraków, 1902. – P. 319–320. [in Polish]

Гады публікацыі

Аннотация

В советское время чудеса почти всегда оставались вне рамок официальной науки. Тем не менее сейчас в ходе этнографических экспедиций исследователям удается обнаружить данные об историях, связанных с чудесами, действующими лицами которых были сотни, а то и тысячи человек. Такие резонансные происшествия оказывали влияние на формирование концепта чуда, меняли отношение к чудесному и прочно встраивались в местный культурный и религиозный код. В ходе работы с архивными документами НАРБ автору удалось найти сведения об одном из таких практически забытых послевоенных чудесных происшествий в Ивьевском р-не Гродненской области: явлении на берегу реки Западная Березина Божьей Матери, породившем множество легенд-быличек и легендарных рассказов и приведших к формированию локального святого места. В материале рассмотрены различные аспекты таких рассказов, собранные в нескольких окрестных от святого места деревнях. Несмотря на то, что явление Богородицы на берегу Западной Березины произошло еще на памяти нынешнего поколения, оно оказалось в значительной мере мифологизировано. В рассказах информантов присутствуют все три основных локуса появления Божьей Матери в Беларуси: возвышенность, камень и дерево. Святая является на некой символической границе, подчеркивая, что персонаж как бы принадлежит не нашему миру. Стоит отметить, что видение Девы Марии детям-пастушкам – довольно распространенный сюжет различного рода преданий. Часто наблюдатели либо уже заранее подготовлены другими людьми, либо находятся в святом месте с определенным настроем «на чудо». Сами же явления в воде, которые сопровождаются чудесами, являются одним из своеобразных маркеров возрастающей религиозности. Сравнительные исследования таких нарративов могут в дальнейшем выявить особенности белорусской традиционной культуры в региональном и общеевропейском контексте или даже в более широком контексте культур христианских народов.

Summary

In Soviet times, miracles almost always remained outside the framework of official science. Nevertheless, now, during ethnographic expeditions, researchers are able to find data on stories related to miracles, the actors of which were hundreds or even thousands of people. Such resonant incidents influenced the formation of the concept of a miracle, changed the attitude to the miraculous and were firmly embedded in the local cultural and religious code. In the course of working with the archival documents of the NARB, the author managed to find information about one of these almost forgotten post-war miraculous incidents in the Iŭje district of the Hrodna region: the phenomenon on the banks of the Western Biarezina River of the Mother of God, which gave rise to many religious legends and legendary tales and led to the formation of the local Holy Place. The material examines various aspects of such stories collected in several villages surrounding the Holy Place. Despite the fact that the appearance of the Virgin on the shore of the Western Biarezina occurred in the memory of the current generation, it turned out to be largely mythologized. In the stories of the informants, all three main loci of the appearance of the Mother of God in Belarus are present: a hill, a stone and a tree. The Saint appears on a certain symbolic border, emphasizing that the character, as it were, does not belong to our world. It is worth noting that the vision of the Virgin Mary to shepherdess children is a fairly common plot of various kinds of legends. Often observers are either already prepared in advance by other people, or are in a holy place with a certain mood «for a miracle». The very phenomena in the water, which are accompanied by miracles, is one of the peculiar markers of increasing religiosity. Comparative studies of such narratives can further reveal the features of the Belarusian traditional culture in the regional and pan-European context, or even in the broader context of the cultures of Christian peoples

* Памер праглядальніка дакумента можна мяняць, пацягнуўшы за правы ніжні яго кут
Калі праглядальнік пусты, паспрабуйце перазагрузіць старонку ці перайдзіце па спасылцы ў полі "Дзе пачытаць".
Гэта кэшаваныя старонка. Апошняя сінхранізацыя з базай - 06.08.2022 02:57:22

Маеце пытанне ці заўвагу? Напішыце ў каментары. Звяртаем увагу, што каментары са спасылкамі і ад неаўтарызаваных аўтараў прэмадэруюцца.

Відэакурсы па этнаграфіі

Самы час вучыцца анлайн! Нашы відэакурсы размешчаны на адукацыйнай платформе Stepik.org і акрамя відэа утрымліваюць праверачныя тэсты для самакантролю.

Запісацца

Выкладчык: Уладзімір Лобач

Аб’ём: 70 урокаў, 14 гадзін відэа, 127 тэставых пытанняў

Курс прапануе паглыбленае азнаямленне з этнічнай гісторыяй і этнакультурнай спецыфікай Беларусі. Прадстаўлены лекцыі па раздзелах і тэмах вучэбнай праграмы "Этнаграфія Беларусі", якая выкладаецца аўтарам у Полацкім дзяржаўным універсітэце.

Запісацца

Выкладчык: Зміцер Скварчэўскі

Аб’ём: 13 урокаў, 2 гадзіны відэа, 100 тэставых пытанняў

Сярод разнастайных аспектаў беларускай міфалогіі, прадметам курсу абраны персанажны код: боствы, духі, дэманічныя істоты, героі і т.п.